- Analizat rutinë të gjakut matin vlera thelbësore për shëndetin kardiovaskular dhe metabolik
- Kolesteroli LDL, glicemia dhe tensioni i gjakut janë tre parametrat më të rëndësishëm që duhen kontrolluar
- "Vlerat normale" varen nga mosha, seksi dhe prania e faktorëve të tjerë të rrezikut
- Një vlerë e vetme e alteruar nuk përbën diagnozë: ajo duhet të interpretohet gjithmonë nga mjeku në kontekstin klinik
Pse është e rëndësishme të kuptoni analizat tuaja
Çdo vit, miliona njerëz marrin raportin e analizave të gjakut, e shikojnë atë për pak sekonda dhe më pas e mbyllin në një sirtar. E megjithatë, ata numra tregojnë diçka shumë të rëndësishme për shëndetin tonë — shpesh shumë përpara se të shfaqen simptomat e para.
Kjo nuk do të thotë të bëheni mjek i vetvetes. Bëhet fjalë për të kuptuar mjaftueshëm sa për t'i bërë pyetjet e duhura mjekut tuaj, për të dalluar kur një rezultat meriton vëmendje dhe për të kuptuar se si sjelljet tona të përditshme ndikojnë në këto vlera.
Kolesteroli: Jo një, por disa lloje
Kur flasim për "kolesterolin" në një raport laboratorik, në të vërtetë kemi të bëjmë me disa vlera të ndryshme. Le t'i shohim ato një nga një.
Kolesteroli Total
Është shuma e të gjitha formave të kolesterolit në gjak. Një vlerë e dëshirueshme është nën 200 mg/dL. Vlerat midis 200 dhe 239 mg/dL konsiderohen "kufitare të larta"; mbi 240 mg/dL flitet për hiperkolesterolemi. Megjithatë, kujdes: kolesteroli total i vetëm jep pak informacion — ajo që ka rëndësi është përbërja e tij.
Kolesteroli LDL — I "keqi"
LDL do të thotë Low-Density Lipoprotein (Lipoproteinë me Densitet të Ulët). Ai transporton kolesterolin nga mëlçia drejt qelizave, por kur është në tepricë, depozitohet në muret e arterieve, duke formuar pllakat aterosklerotike që mund të shkaktojnë infarkt dhe goditje në tru (insult).
| LDL (mg/dL) | Klasifikimi |
|---|---|
| < 100 | Optimal |
| 100 – 129 | Thuajse optimal |
| 130 – 159 | Kufitar i lartë |
| 160 – 189 | I lartë |
| ≥ 190 | Shumë i lartë |
Shënim: Në prani të një sëmundjeje kardiovaskulare të njohur, diabetit ose rrezikut të lartë kardiovaskular, objektivi i LDL-së është shumë më i ulët (nën 70 ose madje nën 55 mg/dL). Mjeku do t'ju përcaktojë objektivin tuaj personal.
Kolesteroli HDL — I "miri"
HDL (High-Density Lipoprotein) largon kolesterolin e tepërt nga indet dhe e kthen atë në mëlçi për t'u eliminuar. Sa më shumë HDL të keni, aq më mirë është. Vlerat nën 40 mg/dL te burrat dhe nën 50 mg/dL te gratë konsiderohen si faktor rreziku kardiovaskular.
Kolesteroli Non-HDL
Disa raporte analizash përfshijnë kolesterolin Non-HDL (kolesteroli total minus HDL). Udhëzimet e ESC 2021 e konsiderojnë këtë si një parashikues më të saktë të rrezikut sesa vetë LDL-ja, pasi përfshin edhe VLDL-në dhe grimcat e tjera aterogjene. Objektivi optimal është < 130 mg/dL.
Trigliceridet
Trigliceridet janë yndyrna në gjak që rrjedhin nga ushqimi dhe prodhohen nga mëlçia. Vlerat normale: nën 150 mg/dL. Midis 150 dhe 199 mg/dL konsiderohen "kufitare të larta"; mbi 200 mg/dL kërkojnë vëmendje. Faktorët që i rrisin ato përfshijnë konsumin e sheqernave të thjeshta, alkoolit, ushqimeve të rafinuara dhe jetën sedentare — më shumë sesa yndyrnat ushqimore.
Glicemia (Sheqeri në gjak)
Glicemia mat sasinë e glukozës (sheqerit) në gjak. Ajo matet zakonisht esëll (pa ngrënë prej të paktën 8 orësh).
| Glicemia esëll (mg/dL) | Interpretimi |
|---|---|
| < 100 | Normale |
| 100 – 125 | Prediabet (glicemi e alteruar esëll) |
| ≥ 126 (e konfirmuar në dy raste të ndryshme) | Diabet |
Një nivel i glicemisë esëll midis 100 dhe 125 mg/dL nuk është diabet, por është një sinjal se metabolizmi i sheqernave ka filluar të ndryshojë. Me ndryshimet e duhura në stilin e jetesës, kjo gjendje është shpesh e kthyeshme.
Tensioni i gjakut (Presioni arterial)
Tensioni matet në mmHg dhe shprehet me dy numra: sistolik (kur zemra rreh, vlera më e lartë) dhe diastolik (kur zemra është në qetësi, vlera më e ulët).
| Tensioni (mmHg) | Klasifikimi ESC 2018 |
|---|---|
| < 120 / < 80 | Optimal |
| 120–129 / 80–84 | Normal |
| 130–139 / 85–89 | Normal i lartë |
| 140–159 / 90–99 | Hipertension i shkallës 1 |
| 160–179 / 100–109 | Hipertension i shkallës 2 |
| ≥ 180 / ≥ 110 | Hipertension i shkallës 3 |
Tensioni i gjakut ndryshon gjatë ditës dhe në varësi të emocioneve. Një matje e vetme e lartë nuk është e mjaftueshme për të vendosur diagnozën e hipertensionit. Mjeku do të vlerësojë disa matje në kohë të ndryshme.